ცოფიანი

ყველა სხვა ბლოგის თავზეც გავიარე

რა სიჩქარით ვმოძრაობთ სამყაროში

1280px-planets2013-svg

თქვენ ზიხართ, წევხართ, ან დგახართ, კითხულობთ ამ სტატიას და ვერ გრძნობთ, რომ დედამიწა თავისი ღერძის გარშემო უზარმაზარი სიჩქარით ბრუნავს _ დაახლოვებით 1700 კმ/სთ ეკვატორზე. თუმცა, სიჩქარე არც ისე დიდად მოგვეჩვენება, თუ კმ/წმ-ში გადავიყვანთ. გამოვა 0.5 კმ/წმ _ ეს კი თითქმის არაფერია იმ სიჩქარეებს შორის, რომელიც ჩვენს გარშემო გვხვდება.

ისევე როგორც მზის სისტემის სხვა პლანეტები, დედამიწაც ბრუნავს მზის გარშემო. და იმისათვის რომ თავის ორბიტაზე დარჩეს, გადააგილდება 30 კმ/წმ სიჩქარით. ვენერას და მერკურის სიჩქარეები, რომლებიც მზესთან იმაზე ახლოს არიან ვიდრე დედამიწა, უფრო მეტია, ხოლო მაგალითად მარსის, რომელიც უფრო შორსაა _ ნაკლები.

მაგრამ არც მზე დგას ერთ ადგილას. ჩვენი გალაქტიკა, ირმის ნახტომი, უზარმაზარი, მასიური და ასევე მოძრავიცაა! ყველა ვარსკვლავი, პლანეტა, აირის ღრუბელი, მტვრის ნაწილაკი, შავი ხვრელი, თუ ბნელი მატერია _ ყველაფერი ეს მოძრაობს საერთო სიმძიმის ცენტრის მიმართ. 

მეცნიერების ვარაუდით, მზე 25 000 სინათლის წლითაა დაშორებული გალაქტიკის ცენტრისგან და მოძრაობს ელიფსურ ორბიტაზე. სრული ბრუნის შესრულებას ის 220-250 მლნ. წელს ანდომებს. გამოდის, რომ მზის სიჩქარე დაახლოვებით 200-220 კმ/წმ-ს შეადგენს, რაც დაახლოვებით 400-ჯერ მეტია დედამიწის ღერძის გარშემო ბრუნვის და დაახლოვებით 7-ჯერ მეტი მზის გარშემო ბრუნვის სიჩქარეებზე. აი, როგორ გამოიყურება ჩვენი მზის სისტემის გადაადგილება:

tumblr_mj0vvcqnzx1qdlh1io1_400

გალაქტიკა მაინც თუა სტაციონარული? არა… გიგანტურ კოსმოსურ ობიექტებს გააჩნიათ უზარმაზარი მასა, შესაბამისად, ქმნიან ძიერ გრავიტაციულ ველებს. მიეცით სამყაროს ცოტაოდენი დრო (დრო კი საკმარისი იყო _ დაახლოვებით 13,8 მილიარდი წელი) და ყველაფერი დაიწყებს მოძრაობას ყველაზე ძლიერი მიზიდულობის მქონე ობიექტისკენ. აი, რატომაა სამყარო არაერთგვაროვანი და წარმოადგენს გალაქტიკებსა და მათ დაჯგუფებებს.

რას ნიშნავს ეს ჩვენთვის?

ეს ნიშნავს, რომ ირმის ნახტომს თავისკენ ახლოსმდებარე სხვა გალაქტიკები და გალაქტიკების დაჯგუფებები “ექაჩებიან”. ეს ნიშნავს, რომ ამ პროცესში მასიური ობიექტები დომინირებენ. და ეს ნიშნავს, რომ არამარტო ჩვენი გალაქტიკა, არამედ ჩვენ გარშემო ყველაფერი განიცდის მათ გავლენას. ჩვენ უფრო და უფრო ვუახლოვდებით იმის ამოხსნას, თუ რა ხდება ჩვენთან და ჩვენ გარშემო კოსმოსურ სივრცეში, მაგრამ ჯერ ისევ გვაკლია ფაქტები, მაგალითად:

  • როგორი იყო საწყისი პირობები, როდესაც სამყარო ჩაისახა;
  • როგორ გადაადგილდებიან და იცვლებიან სხვადასხვა მასები გალაქტიკაში;
  • როგორ წარმოიქმნა ირმის ნახტომი, მის გარშემო გალაქტიკები და მათი ჯგუფები;
  • და როგორ მიმდინარეობს ეს პროცესები ახლა.

თუმცა, არსებობს ეშმაკობა, რომელიც ამოხსნაში დაგვეხმარება.

არსებობს რელიქტური გამოსხივება 2,725° K (K _ კელვინი) ტემპერატურით (-270.425° C), რომელიც დიდი აფეთქებიდანაა შემორჩენილი. ზოგან არის მიკროგადახრები _ დაახლოვებით 100 მიკროკელვინი, მაგრამ საერთო ტემპერატურული ფონი მუდმივია.

istoriya-vselennoi-630x415

დიდი აფეთქებიდან 380 000 წლის შემდეგ, სამყარო იმ ტემპერატურამდე გაცივდა, რომ შესაძლებელი გახდა წყალბადის ატომების წარმოქმნა. მანამდე ფოტონები განუწყვეტლივ უეთიერთქმედებდნენ პლაზმის დანარჩენ ნაწილაკებთან: ეჯახებოდნენ, ენერგიას გადასცემდნენ ერთმანეთს. სამყაროს გაცივებასთან ერთად დამუხტული ნაწილაკების რიცხვმაც იკლო, ხოლო მათ შორის სივრცე გაიზარდა. ფოტონებმა სამყაროში თავისუფლად გადაადგილება შეძლეს. რელიქტური გამოსხივება _ ეს ფოტონებია, რომელიც დედამიწის მომავალი ადგილმდებარეობის მიმართულებით გამოასხივა პლაზმამ, მაგრამ არ გაიფანტნენ, რადგანაც რეკომბინაციის პროცესი უკვე დაწყებული იყო. ისინი აღწევენ დედამიწას მუდმივად გაფართოვებადი სამყაროს სივრცის გავლით.

tomson-630x245

ამ გამოსხივების “დანახვა” თქვენც შეგიძლიათ. თუ ტელევიზორზე ანტენას იყენებთ და ცარიელ არხზე გადართავთ, ხარვეზების 1% რელიქტური გამოსხივების მიერ იქნება გამოწვეული.

და მაინც, რელიქტური ფონის ტემპერატურა ყველა მიმართულებით ერთნაირი არაა. მისია Planck-ის კვლევების შედეგად ირკვევა, რომ ტემპერატურა განსხვავდება ციური ნახევარსფეროების საპირისპირო მიმართულებებით: ცოტათი მეტია ეკლიპტიკის სამხრეთით მდებარე ცის მონაკვეთებზე _ დაახლოვებით 2,728 K, და დაბალია მეორე ნახევარში _ 2,722 K.

cold-spot-640x353-630x347

ტელესკოპ Planck-ით შედგენილი მიკროტალღური ფონის რუკა

ეს სხვაობა თითქმის 100-ჯერ მეტია რელიქტური ფონის დანარჩენ ტემპერატურულ რხევებთან შედარებით, რაც დამაბნეველია. რატომ ხდება ასე? პასუხი მარტივია _ ამ სხვაობას რელიქტური ფონის ფლუქტაცია იწვევს. ის გამოწვეულია იმით, რომ სამყარო მუდმივად მოძრაობაშია.

dopler-630x294

როდესაც უახლოვდებით სინათლის წყაროს, ან ის გიახლოვდებათ თქვენ, სპექტრალური ხაზების გადახრა წყაროს სპექტრში ხდება მოკლე ტალღების მიმართულებით (იისფერი გადახრა), ხოლო როდესაცშორდებით წყაროს, ან ის გშორდებათ _ სპექტრალური ხაზების გადახრა ხდება გრძელი ტალღების მიმართულებით (წითელი გადახრა).

რელიქტური გამოსხივება არ შეიძლება იყოს მეტად, ან ნაკლებად ენერგიული, ესეიგი ჩვენ სივრცეში გადავადგილდებით. დოპლერის ეფექტი გვერხმარება დავადგინოთ, რომ მზის სისტემა რელიქტური გამოსხივების მიმართ 368 ± 2 კმ/წმ სიჩქარით გადაადგილდება. ხოლო გალაქტიკების ადგილობრივი დაჯგუფება, რომელიც ირმის ნახტომს, ანდრომედას და სამკუთხედის გალაქტიკებს მოიცავს მოძრაობს 627 ± 22 კმ/წმ სიჩქარით რელიქტური გამოსხივების მიმართ. ეს, გალაქტიკების ე.წ. პეკულარული სიჩქარეებია, რომლებიც შეადგენენ რამდენიმე ასეულ კმ/წმ-ს. ამათ გარდა ასევე არსებობს კოსმოლოგიური სიჩქარეებიც განპირობებულია სამყაროს გაფართოებით და რომლებიც ჰაბლის კანონის მეშვეობით გამოითვლება. 

დიდი აფეთქების ნარჩენი გამოსხივების დახმარებით ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ, რომ სამყაროში ყველაფერი მუდმივად მოძრაობაშია და იცვლება. ჩვენი გალაქტიკა კი მხოლოდ ნაწილია ამ პროცესისა.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: